Çocuklar iki aydır evlerde kapalılar. Pandemi sürecinin bence en mağdur kesimi onlar. Hem okullarından hem akranlarından ayrıldıkları yetmezmiş gibi geçen hafta başlayan ve haftada bir, izin verilen tek gün dışında sokağa, bahçeye çıkmaları da yasak. Biz büyükçe bir sitede oturduğumuz, sitemizde bahçe ve yeşil alan konusunda sıkıntı olmadığı halde çocuklarla bahçeye indiğimizde görevliler tarafından uyarılıyor ve evlerimize geri gönderiliyoruz. Çocukluğumda sokak aralarında gezen satıcı arabaları gibi ‘lütfen çocuklarımızı evde tutalım’ anonsu yapan arabalar geziyor sokaklarımızda. Çok saçma. Çok korkunç.

Sokağa çıkamamak demek koşup oynayamamak demek çünkü onlar apartman çocukları. Evde koşturmaya, tırmanmaya, zıplamaya kalkmaları demek de komşularla -haklı olarak- sorun yaşamamız demek. Özellikle 1-7 yaş arası çocukların bu süreci yönetebilmesi çok zor. Fiziksel aktivite yoksunluğu bedensel olduğu kadar ruhsal olarak da zorluyor bu çocukları.

Şu süreçte ebeveynleri en çok zorlayan da yedi yaş altındaki çocukların ruhsal çalkantıları ile baş etmek, daha büyük çocuklara da yeni durumla ilgili kurallar/ sınırlar koymaya çalışırken öfke patlamalarına maruz kalmak.

Çocukların Öfkeyle Başa Çıkmasına Yardım Etmek Mümkün Mü?

Amerika’da öfkeyle başa çıkamama sonucu okullarda yaşanan problemler artmaya başlayınca bazı davranışçı çözümler geliştirilmiş. Davranışçı psikoloji direkt davranışın değiştirilmesine yönelik bir yaklaşım olduğu ve altında yatan nedeni çoğu zaman görmezden geldiği için zaman zaman eleştirsem de zorunlu hallerde yaklaşımlarını kullanmaktan da geri durmuyorum. Örneğin şu dönemde altta yatan nedeni yani pandemiyi ve sokağa çıkamama durumunu ortadan kaldırmak gibi bir şansımız olamayacağına göre davranışa odaklanıp bunu değiştimeye çalışmak daha mantıklı. Üç aşamalı bir uygulama yapılıyormuş Amerika’da çocukların öfkelerinin doğru yönlendirilebilmesi için. Öfkeyi hissetmeyi engellemek değil öfkeyi doğru yönetmek amaçlanan bunu unutmayalım.

1- Şu anda bedenimde ne oluyor? -Birinci Aşama: Tanımlama

Öfkeyi hissettiği anlarda bedeninde ne olduğu ile ilgili konuşun. Ancak bunun için çocuğun öfkeli olduğu bir zamanı seçmeyin. Ona öfkelenebileceği örnekler vererek böyle olduğunda ne hissettiğini, bedeninde neler olduğunu sorun. Tam olarak öfke nerede başlıyor, yoluna nasıl devam ediyor, öfke davranışı oluşmadan önce ne hissediyor, öfke davranışından sonra ne hissediyor. Bedensel değişmelere dikkat etmeye başladığında öfkelenmeye başladığı anda kendini sakinleştirmeyi öğrenmesi daha olası. Bunu akıllı yangın sistemleri gibi düşünebilirsiniz. Henüz ortada yangın yokken dumanı fark ettiği anda su püskürtmeye başlayan alarm sistemleri kıvılcımlar yangına dönüşmeden onları engelleyebiyor. Çocuk, bedeninde olanları tanımlayamıyorsa ‘kızdığın zaman bedeninin ısındığını hissediyor musun, yumruklarını sıkmak istediğini fark ediyor musun’ gibi sorularla ya da kendi hissettiklerinizle örnek vererek yardımcı olabilirsiniz. Bunların öfkeden önceki belirtiler olduğunu öğrendiğinde öfkelenmeye başladığını fark etmesi daha kolay olacaktır.

2- Aklını Dağıtma Oyunu- İkinci Aşama

Öfkelenmeye başlamasıyla birlikte bedeninde neler olduğunu öğrenen çocuk, öfkeyi eyleme dönüştürmeden önce davranışını değiştirebilecek zamanı kazanmış olur.İkinci aşamada çocuğa öfkelendiği zamanlarda kullanabilmesi için matematiksel oyunlar öğretebilirsiniz. Amigdala beynin öfke davranışlarını yöneten kısmıdır ve biliçli düşünceler başladığı anda devreden çıkar. Amigdalayı susturmanın en kolay yolu öfkelendiğiniz anda matematiksel işlemler düşünmeye başlamaktır. Üç yaşından büyük olan çocuklarda ‘öfke karnına yerleşmeye başladığında ona soru sor’ oyunuyla aklını dağıtmayı öğretebilirsiniz. (Çocukların hatırı sayılır kısmı öfkenin karnında olduğunu söylemiş) Matematiksel işlem yapamayacak çocuklarda sözel oyunlar da aynı işe yarayacaktır. Mesela ‘hemen gözünü kapat ve öfkene sor bakalım arkadaşının t-shirtinde hangi çizgi film kahramanı varmış, eminim bilemez’ Çocuk daha küçükse soru sorma işini siz de yapabilirsiniz. ‘Sence öfkeli bir fil şu anda ne yapardı’ gibi bir anda işi oyuna dökebilecek sorular aklını hızla dağıtabilir. (Öfke krizi belirginleşmeye başladığında oyuna gönüllü olmayacakları için bu seviyeye siz farkında olmadan gelirse çocuğu ortamdan uzaklaştırmak, sıkıca sarılmak, sarılıp sakince sallamak gibi bedensel müdahale gerekebilir.)

3- Eğer böyle olsaydı. Üçüncü aşama: Drama

Öfkenin işaretlerini ve bu işaretleri aldığında ne yapabileceğini öğrenen küçük öğrencinin stajı için ona öğrendiklerini kullanabileceği oyunlar yaratmaya sıra geldi. Zihinsel pratikler (imajinasyon) hem yetişkinler için hem de çocuklar için gerçek durumla karşılaştıklarında yapacaklarını kurgulamakta yarar sağlayan uygulamalardır. Çok küçük yaştakiler için oyuncaklar ile; imgeleme yapabilecek (gözlerini kapattığında bir olayı kafasında ayrıntılarıyla canlandırabilecek) olanlar için konuşarak, en öfkelendikleri anları ve bu anlardaki duygularını, bu duyguyu nasıl yönetebileceklerini tekrar tekrar deneyimleterek bu durumlarda sakin kalmaya teşvik edebilirsiniz. Bu oyunlardan sonra öfkeliyken hissettikleri ve sakinleştikten sonra hissettikleri hakkında konuşup öfkelenmenin normal bir şey olduğunu ancak öfkenin karşısındakine zarar vermek için bir neden olamayacağını anlatabilirsiniz. Yapılan çalışmalar, çocukların imgeleme oyunlarını bir kez öğrendikten sonra başa çıkamadıkları durumlarda kendi çözüm yollarını bulmak için de kullanmaya başladığını göstermiş.

Yardımcı Olabilecek Kitaplar

  • 1001 Çiçek Kitaplar – Öfkeli (Duyguları Anlamak) -İsabel Thomas
  • Tübitak Popüler Bilim Kitapları – Sinirlerine Hakim Ol – Berta Garcia Sabates – Armelle Modere
  • 1001 Çiçek Kitaplar – Sakinleş- Jeniffer Moore Mallinos- Gustavo Mazali

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s